Antonis D. Skiathas – O voce a revoltei ecologice în Grecia contemporană
Antonis D. Skiathas (n. 1960, Atena) este unul dintre cei mai apreciați și dinamici poeți, antologatori și critici literari din Grecia de astăzi. De profesie inginer chimist, acesta și-a dedicat viața literaturii, absolvind studii de masterat în Scriere Creativă și Conservarea Operelor de Artă. În prezent, trăiește și își desfășoară activitatea în orașul Patras.
Cu un palmares impresionant de peste 12 volume de poezie publicate (printre care Casă de Oaspeți, Calul valurilorși volumul recent Manuscrise [2026]), Skiathas a fost nominalizat la Premiul de Stat pentru Poezie în anul 2023 cu volumul Arhitectura tăcerii, volum tradus și în română și publicat la Vinea. Versurile sale pline de forță evocatoare și realism dramatic au fost traduse în peste 15 limbi și incluse în prestigioase antologii internaționale. El este, de asemenea, fondatorul și directorul unor instituții de impact precum Festivalul Internațional de Poezie din Patras, Biroul de Poezie și al platformei culturale Culture Book.
Contextul operei: Un strigăt din mijlocul flăcărilor
Poemul „Gânduri pentru Geografia Verde” (ΣκέψειςγιατηνΠατριδογνωσίατουΠράσινου) reprezintă o reacție literară viscerală și imediată la incendiileapocaliptice de vegetație care devastează Grecia. Scris sub forma unei litanii bisericești (un „Kyrie Eleison” laicizat), textul nu este doar o elegie dedicată naturii transformate în cenușă, ci și un rechizitoriu politic necruțător.
Skiathas condamnă deschis incompetența autorităților, cinismul discursurilor oficiale despre „binefacerile clorofilei” și lipsa de pregătire în fața dezastrului climatic. Prin contrastul dureros dintre ritualurile bizantine din luna august (Adormirea Maicii Domnului) și peisajul carbonizat al pădurilor, poemul surprinde drama unei țări care își pierde, odată cu verdeața, propria identitate și memorie biologică.
Notă asupra traducerii
Traducerea acestui poem a însemnat transpunerea unei dureri imediate. Ritmul textului grecesc nu caută rime estetice, ci urmează cadența obsedantă a unui bocet sau a bătăilor de toacă din bisericile ortodoxe. Sarcasmul tăios la adresa clasei politice locale (unde autorul folosește termenul ironic „boleftés”/cei aranjați, profitorii în loc de „vouleftés”/parlamentari) se lovește brutal de sobrietatea sacră a elementelor ecleziastice, precum „Prescura” (πρόσφορο) sau „Pantocratorul”. Rezultatul este un strigăt de alarmă universal: într-o lume care arde sub ochii noștri, natura riscă să devină o simplă amintire digitală într-un muzeu al viitorului.
ANGELA BRATSOU
Η ΠΟΙΗΣΗ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
Αντώνης Δ. Σκιαθάς – Μια φωνή οικολογικής εξέγερσης στη σύγχρονη Ελλάδα
Ο Αντώνης Δ. Σκιαθάς (γενν. 1960, Αθήνα) είναι ένας από τους πιο καταξιωμένους και δυναμικούς ποιητές, ανθολόγους και κριτικούς λογοτεχνίας στη σύγχρονη Ελλάδα. Χημικός μηχανικός στο επάγγελμα, έχει αφιερώσει τη ζωή του στα γράμματα, με μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημιουργική Γραφή και τη Συντήρηση Έργων Τέχνης. Σήμερα ζει και δραστηριοποιείται στην Πάτρα.
Με ένα εντυπωσιακό έργο που ξεπερνά τα 12 δημοσιευμένα ποιητικά βιβλία (μεταξύ των οποίων Οίκος Φιλοξενίας, Το άλογο των κυμάτων και η πρόσφατη συλλογή Χειρόγραφα [2026]), ο Σκιαθάς ήταν υποψήφιος για το Κρατικό Βραβείο Ποίησης το 2023 με το έργο του Η αρχιτεκτονική της σιωπής, μεταφρασμένο και δημοσιευμένο και στα ρουμανικά στο Βίνεα. Οι στίχοι του, γεμάτοι υποβλητική δύναμη και δραματικό ρεαλισμό, έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 15 γλώσσες και περιλαμβάνονται σε έγκριτες διεθνείς ανθολογίες. Παράλληλα, είναι ιδρυτής και διευθυντής θεσμών με μεγάλο πολιτιστικό αποτύπωμα, όπως το Διεθνές Φεστιβάλ Ποίησης Πάτρας, το Γραφείο Ποιήσεως και η πολιτιστική πλατφόρμα CultureBook
Το πλαίσιο του έργου: Μια κραυγή μέσα από τις φλόγες
Το ποίημα «Σκέψεις για την Πατριδογνωσία του Πράσινου» αποτελεί μια σπαρακτική και άμεση λογοτεχνική αντίδραση στις αποκαλυπτικές δασικές πυρκαγιές που πλήττουν την Ελλάδα. Γραμμένο με τη μορφή εκκλησιαστικής λιτανείας (ένα εκκοσμικευμένο «Κύριε Ελέησον»), το κείμενο δεν είναι απλώς ένας θρήνος για τη φύση που μετατρέπεται σε στάχτη, αλλά και ένα αδυσώπητο πολιτικό κατηγορητήριο.
Ο Σκιαθάς καταδικάζει ανοιχτά την ανικανότητα των αρχών, τον κυνισμό των επίσημων διακηρύξεων για τις «ευεργετικές ιδιότητες της χλωροφύλλης» και την έλλειψη προετοιμασίας απέναντι στην κλιματική καταστροφή. Μέσα από την οδυνηρή αντίθεση ανάμεσα στα βυζαντινά τελετουργικά του Αυγούστου (την Κοίμηση της Θεοτόκου) και το απανθρακωμένο τοπίο των δασών, το ποίημα αποτυπώνει το δράμα μιας χώρας που χάνει, μαζί με το πράσινο, την ίδια της την ταυτότητα και τη βιολογική της μνήμη.
Σημείωμα του Μεταφραστή (Nota traducătorului)
Η μετάφραση αυτού του ποιήματος σήμαινε τη μεταφορά ενός άμεσου και ζωντανού πόνου. Ο ρυθμός του ελληνικού κειμένου δεν αναζητά αισθητικές ομοιοκαταληξίες, αλλά ακολουθεί την εμμονική υπόκρουση ενός μοιρολογιού ή των κρούσεων της σήμανσης (τάλαρο) στις ορθόδοξες εκκλησίες. Ο αιχμηρός σαρκασμός προς την εγχώρια πολιτική τάξη (όπου ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τον ειρωνικό όρο «βολευτές» αντί για «βουλευτές») συγκρούεται βίαια με τη σοβαρότητα των εκκλησιαστικών στοιχείων, όπως το «Πρόσφορο» ή ο «Παντοκράτορας». Το αποτέλεσμα είναι μια παγκόσμια κραυγή κινδύνου: σε έναν κόσμο που φλέγεται μπροστά στα μάτια μας, η φύση κινδυνεύει να επιβιώσει μόνο ως ψηφιακό έκθεμα σε ένα μουσείο του μέλλοντος.
ΑΝΤΖΕΛΑ ΜΠΡΑΤΣΟΥ
Σκέψεις για την Πατριδογνωσία του Πράσινου
ΕΛΕΗΣΟΝ
Στα χωράφια
με τις άνυδρες πόλεις,
στα βουνά
με τα κλάματα των θηλαστικών
ξεκίνησαν
οι πτήσεις των ελικοπτέρων, ολημερίς.
Οι περιοδείες βουλευτών, υπουργών, πολιτευτών,
στις παρανομίες του «αχ, καήκαμε».
Οι δρόμοι γεμάτοι πυροσβεστικά οχήματα χωρίς νερό πλέον
και τα ασθενοφόρα μετέφεραν απανθρακωμένα ζώα
Στάχτες
στα καφενεία της κωμόπολης.
Στάχτες
στα μαδέρια που στήριζαν
και την αυγή
και τη δύση του ήλιου.
Στάχτες
κάτω από τον θολό με τον Παντοκράτορα.
Οι αγιογράφοι πίστεψαν
πως κάθε άγιος είχε
και το παγκάρι του.
Οι βολευτές πίστεψαν
πως μια πηγάδα γεμάτη νερό
αρκούσε για κάθε σπίτι.
Οι αρχιτέκτονες πίστεψαν
πώς τα κεραμίδια στις στέγες
δεν θα έσπαζαν
στις βροχές των αεροπλάνων.
Εισάκουσόν με, Κύριε,
στο «Ελέησον».
Δημοσιογράφοι,
την ώρα που ο έπαρχος,
ο ειρηνοδίκης,
ο ντελάλης του τέλους,
διακήρυσσαν
τις ευεργετικές ιδιότητες της χλωροφύλλης,
έλεος μοίραζαν, έλεος
όπως κι οι ένστολοι,
στις χαράδρες
με τα καμένα ελάφια
και τους καρβουνιασμένους σκαντζόχοιρους.
Gânduri pentru Geografia Verde/ecologică
MILUIEȘTE-NE
Pe câmpurile
cu orașe secătuite de apă,
pe munții
cu plânset de mamifere
au început
zborurile elicopterelor, zi-lumină.
Turnee de deputați, miniștri, politicieni,
prin ilegalitățile lui „vai, am ars”.
Drumurile pline de mașini de pompieri fără apă
iar ambulanțele transportau animale carbonizate.
Cenușă
în cafenelele orășelului.
Cenușă
pe bârnele ce sprijineau
și răsăritul
și apusul soarelui.
Cenușă
sub cupola cu Pantocratorul.
Iconarii au crezut
că fiecare sfânt avea
și cutia milei lui.
Profitoriiau crezut
că o fântână plină cu apă
era de ajuns pentru fiecare casă.
Arhitecții au crezut
că țiglele de pe acoperișuri
nu se vor sparge
sub ploile avioanelor.
Auzi-mă, Doamne,
când spun „Miluiește-ne”.
Jurnaliști,
în ceasul în care prefectul,
judecătorul de pace,
crainicul sfârșitului,
proclamau
proprietățile binefăcătoare ale clorofilei,
îndurare împărțeau, îndurare
la fel ca și cei în uniformă,
în râpele
cu cerbi arși
și arici făcuți cărbune.
Το πρόσφορο και αυτού του θέρους
διανέμεται
σε ώρες
που αρχίζουν με θρήνους
και τελειώνουν
με θρήνους.
Ημερολογιακές Σημειώσεις
Αντώνης Δ. Σκιαθάς
* Ξημερώνει και πάλι ο μήνας των σημαιοστολισμών και των πανηγύρεων για την Κοίμηση της Θεοτόκου.
* Ισως, όμως, τα επόμενα χρόνια, χωρίς σημαιοστολισμούς και λιτανείες, οι ανθρώπινες μεταλλάξεις να προσέρχονται στα μνημόσυνα για τις καρυδιές, τις οξιές, τα έλατα· για τις φωλιές της χελώνας και του λύκου. Κι ό,τι κάποτε ονομαζόταν φύση να επιβιώνει μόνο ως έκθεμα στα ψηφιακά μουσεία φυσικής ιστορίας.
Sumar Literomania nr. 410-411 (2026)
Scrie un comentariu